Dutch text below
During the Stadsmakerscongres (The City Makers Congress), Vereniging Deltametropool (a consortium member of the NWA research programme Red&Blue), organised the Hack the GREX workshop in collaboration with AIR (Architecture Institute Rotterdam). Lilian van Karnenbeek (researcher at Red&Blue) opened the workshop, which was attended by roughly 80 people, with a pitch in which she outlined a scenario involving flooding and how different parties could, would, and should take responsibility to prevent it. Paul Gerretsen (agent at Vereniging Deltametropool) moderated the session. After the pitch, the attendees divided themselves among seven tables, each looking at the GREX from a different perspective, from project developer to municipality and end user. Each “perspective table” was joined by as diverse an audience as possible in order to include different angles in each “perspective discussion”.
A GREX – short for GRond EXploitatie (land exploitation) – is a financial model in which the costs and benefits of a development are weighed against each other. The outcome of weighing these costs and benefits largely determines what is and is not possible in a project and whether a project will be carried out at all (Buitelaar, 2023). However, because a GREX mainly represents the financial perspective, it can be difficult to include themes such as nature or “water and soil management” in developments. For more information about the GREX and the history of this system, see this article.
During the workshop, it became clear that it is difficult to add extra costs to a GREX (e.g. for climate adaptation) if there are no additional benefits to offset them. In many cases, this means that more programmes (such as extra housing) are added to a GREX in order to generate more income, or that cuts are made to other expenditure. However, this is not always desirable. Several tables therefore raised the point that it would be good if “avoided costs” could be better included in the GREX. For example, health insurers could contribute to a greener living environment because this would reduce healthcare complaints (and therefore costs for health insurers) among (future) residents. However, it is very difficult to get these parties to contribute, if only because, for example, not all residents are insured with the same health insurer. One way that was suggested to counter this problem is to regulate these avoided costs at a higher level and set up a kind of joint fund that can be used broadly. Solutions and ideas such as these were widely shared, making it a successful workshop for both experts and laypeople. This created extra awareness and was a step forward in joint thinking about the GREX.
——————————————————————————————————-
Hack the GREX op het Stadsmakerscongres 2025
Tijdens het Stadmakerscongres organiseerde Vereniging Deltametropool als consortiumlid van het NWA-onderzoeksprogramma Red&Blue de workshop Hack de GREX in samenwerking met AIR (Architectuur Instituut Rotterdam). Lilian van Karnenbeek (onderzoeker bij Red&Blue) opende de workshop, waar grofweg 80 personen aan deelnamen, met een pitch waarin ze een scenario schetste over wateroverlast en hoe verschillende partijen verantwoordelijkheid zouden kunnen, willen, en moeten nemen om deze te voorkomen. Paul Gerretsen (agent bij Vereniging Deltametropool) modereerde de sessie. Na afloop van de pitch verdeelden de aanwezigen zich over 7 tafels die elk vanuit een ander perspectief naar de GREX keken, van projectontwikkelaar tot gemeente en eindgebruiker. Aan elke ‘perspectieftafel’ schoof een zo’n divers mogelijk publiek aan om zo verschillende invalshoeken mee te nemen in elke ‘perspectiefdiscussie’.
Een GREX – GREX staat voor GRond EXploitatie – is een financieel model waarin de kosten en baten van een ontwikkeling naast elkaar worden gezet. De uitkomst van het afwegen van deze kosten en baten bepalen in een belangrijke mate wat wel en niet kan in een project en of een project überhaupt wordt uitgevoerd (Buitelaar, 2023). Doordat een GREX vooral het financiële perspectief vertegenwoordigt, kan het echter lastig zijn thema’s als natuur of ‘water en bodem sturend’ mee te nemen in ontwikkelingen. Zie voor meer informatie over de GREX en over de geschiedenis van dit systeem dit artikel.
Tijdens de workshop kwam naar voren dat het lastig is om extra kosten toe te voegen aan een GREX (bijvoorbeeld voor klimaatadaptatie) als daar geen extra baten tegenover staan. In veel gevallen betekent dit dat er meer programma (zoals extra woningen) aan een GREX worden toegevoegd om meer inkomsten te genereren of dat er bezuinigd wordt op andere uitgaven. Dit is echter niet altijd wenselijk. Aan meerdere tafels kwam daarom het punt terug dat het goed zou zijn als ‘vermeden kosten’ beter meegenomen zouden kunnen worden in de GREX. Hierbij betalen bijvoorbeeld zorgverzekeraars mee aan een groenere leefomgeving omdat hierdoor zorgklachten (en dus kosten voor zorgverzekeraars) afnemen bij (toekomstige) bewoners. Het is echter heel lastig om deze partijen mee te laten betalen al is het maar omdat, bijvoorbeeld, lang niet elke bewoner bij dezelfde zorgverzekeraar verzekerd is. Een manier die geopperd werd om dit probleem tegen te gaan is om deze vermeden kosten op een hoger niveau te regelen en een soort gezamenlijk fonds op te richten dat breed gebruikt kan worden. Oplossingen en ideeën zoals deze werden breed gedeeld en dit maakte het tot een geslaagde workshop voor zowel experts als leken. Hiermee is extra bewustzijn gecreëerd en is een stap gezet in het gezamenlijk denken over de GREX.
Text by Samuel Hartman
Pictures by Aad Hoogendoorn
